Taksitle alınan bir ev eşyasının ya da elektronik ürünün tek bir ayının gecikmesi üzerine, alıcının eline geçen ihtarnamede kalan tüm taksitlerin -örneğin geri kalan on iki ayın tamamının- derhal ve tek seferde ödenmesinin istendiğini görmek, tüketici hukuku uygulamasında sık rastlanan bir tablodur. Oysa bu tür talepler her koşulda geçerli değildir. Kanun koyucu, satıcının yalnızca bir aylık gecikme üzerine sözleşmenin tamamını muaccel hale getirebilmesini belirli eşiklere ve usule bağlamış, bu alanı tarafların serbest iradesine bırakmamıştır.
Taksitle Satış Sözleşmesinin Tanımı ve Şekil Şartı
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 17. maddesi, taksitle satış sözleşmesini satıcı veya sağlayıcının malın teslimini ya da hizmetin ifasını üstlendiği, tüketicinin de bedeli kısım kısım ödediği sözleşme türü olarak tanımlar. Aynı maddenin üçüncü fıkrası, bu sözleşmenin yazılı şekilde kurulmadıkça geçerli olmayacağını hükme bağlar; ancak bu şekil şartı tüketiciyi korumaya yöneliktir, dolayısıyla geçerli bir sözleşme düzenlememiş olan satıcı veya sağlayıcı, sonradan bu eksikliği tüketicinin aleyhine bir sonuç doğuracak şekilde ileri süremez. Bu düzenleme, sözleşmenin kurulma anındaki denetimi kadar, ilerleyen aşamalarda ortaya çıkabilecek uyuşmazlıklarda da tarafların hak ve yükümlülüklerinin tespitinde referans noktası oluşturur.
Alıcının Temerrüdü Karşısında Muacceliyet Şartının Sınırları
Uygulamada en çok tartışılan konu, satıcının sözleşmeye koyduğu “bir taksidin ödenmemesi halinde kalan borcun tamamı muaccel olur” şeklindeki hükümlerin geçerliliğidir. 6502 sayılı Kanun’un 19. maddesi bu hakkın kullanılabilmesini üç koşula bağlamıştır. Öncelikle satıcı veya sağlayıcının kendi edimini -malın teslimi veya hizmetin ifasını- eksiksiz yerine getirmiş olması gerekir. İkinci olarak, tüketicinin sözleşme bedelinin en az onda birini oluşturan ve birbirini izleyen en az iki taksidi ya da bedelin en az dörtte birini oluşturan tek bir taksidi ödemede temerrüde düşmüş olması aranır; tek bir taksidin küçük bir kısmının gecikmesi bu eşiği karşılamaz. Üçüncü koşul ise usule ilişkindir: satıcının bu hakkı kullanabilmesi için tüketiciye en az otuz gün süre tanıyarak yazılı bir muacceliyet ihtarında bulunması zorunludur. Aynı maddenin ikinci fıkrası, muaccel kılınan tutarın hesabında faiz, komisyon ve benzeri masrafların dikkate alınmayacağını, yani talep edilebilecek tutarın yalnızca kalan anaparaya ilişkin olacağını öngörür. Bu üç unsurdan biri eksik olduğunda, satıcının kalan borcun tamamını talep etmesi hukuken dayanaksız kalır.
Gecikme Faizine Getirilen Tavan
Muacceliyet şartının yanı sıra, gecikme döneminde işleyecek faizin oranı da serbestçe belirlenebilecek bir unsur değildir. Taksitle Satış Sözleşmeleri Hakkında Yönetmelik’in 6. maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi, sözleşmede uygulanacak gecikme faizi oranının, sözleşmede kararlaştırılan akdi faiz oranının yüzde otuz fazlasını aşamayacağını ve bu oranın sözleşme metninde açıkça gösterilmesi gerektiğini düzenler. Bu sınırlama, satıcının gecikme halini bir kazanç kalemine dönüştürmesinin önüne geçmeyi amaçlar. Konuya ilişkin Yargıtay 13. Hukuk Dairesi’nin 07.02.2019 tarihli, 2016/18381 esas ve 2019/1396 karar sayılı kararında da, matbu olarak düzenlenen tüketici sözleşmelerindeki faiz hükümlerinin Türk Borçlar Kanunu’nun 88 ve 120. maddeleri çerçevesinde değerlendirilmesi ve tüketici aleyhine genişletici biçimde yorumlanmaması gerektiği vurgulanmıştır. Bir sözleşmede akdi faiz oranı hiç belirtilmemişse veya gecikme faizi bu tavanı aşacak şekilde kararlaştırılmışsa, aşan kısmın talep edilmesi mümkün değildir.
Erken Ödeme ve Faiz İndirimi Hakkı
Kanun, satıcıya tanıdığı erken talep hakkının bir tür karşılığı olarak, tüketiciye de erken ödeme hakkı tanımıştır. 6502 sayılı Kanun’un 20. maddesine göre tüketici, borçlandığı toplam miktarı vadesinden önce ödeyebileceği gibi, vadesi gelmemiş bir veya birden fazla taksidi de önceden ödeyebilir. Satıcı veya sağlayıcı, sözleşme kapsamında faiz veya komisyon almışsa, her iki durumda da erken ödenen miktara karşılık gelen faiz ve komisyon tutarında gerekli indirimi yapmakla yükümlüdür. Bu hüküm, taksitli satış ilişkisinin yalnızca satıcı lehine tek yönlü işleyen bir mekanizma olmadığını, tüketicinin de borcunu öngördüğünden önce kapatarak faiz yükünden kurtulma imkânına sahip olduğunu gösterir. Pratikte bu indirimin hesaplanma yöntemi sözleşmede açıkça yer almıyorsa, kalan vadeye orantılı bir hesaplama yapılması beklenir.
Muacceliyet İhtarının Usule Uygunluğu
Uyuşmazlıkların önemli bir kısmı, satıcının maddi şartları -eşik oranını veya kendi edimini tam ifa etmiş olmayı- karşılamış olsa dahi, ihtar sürecini gereği gibi işletmemesinden kaynaklanır. Otuz günlük sürenin verilmemiş olması, ihtarın yazılı yapılmamış olması veya ihtarda talep edilen tutarın faiz ve komisyonu da içerecek şekilde şişirilmiş olması, muacceliyet şartının işlerlik kazanmasını engeller. Böyle bir durumda tüketici, kendisine yöneltilen icra takibine veya davaya karşı, muacceliyet şartının koşullarının oluşmadığını ileri sürebilir; bu itiraz kabul edildiğinde satıcı yalnızca vadesi gelmiş ve gerçekten ödenmemiş taksitleri talep edebilir hale gelir. Sözleşmenin kurulma aşamasında bu hükümlerin nasıl kaleme alındığı, olası bir temerrüt anında hangi tarafın hangi haklara sahip olacağını doğrudan belirler.
Taksitle satış ilişkisinde alıcının temerrüdü, tek başına satıcıya sınırsız bir talep hakkı doğurmaz; kanun koyucu bu dengeyi eşik oranları, ihtar süresi ve faiz tavanı gibi somut ölçütlerle kurmuştur. Bu ölçütlerin her somut olayda doğru uygulanıp uygulanmadığı, sözleşmenin kaleme alınış biçiminden temerrüt sürecinin işletilme şekline kadar pek çok ayrıntıya bağlıdır ve genellikle tek bir genel kuralla değil, olayın kendi koşulları içinde değerlendirilmesi gereken bir meseledir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut uyuşmazlıklarda bir avukattan hukuki destek almanızı öneririz.
Bir Cevap Yazın